اسماعیل رضایی

گویشی بنام خطاشیک

Menu صفحه اصلی بیوگرافی تاریخچه نقاشیخط کتاب ها گالری آثار مقاله ها رویدادهای هنری ارتباط با ما

گویشی بنام نقاشیخط   /    کتاب ها   /   نقد و بررسی اثر کویر کاظم چلیپا با رویکرد آیکونولوژی
نقد-و-بررسی-اثر-کویر-کاظم-چلیپا-با-رویکرد-آیکونولوژی

نقد و بررسی اثر کویر کاظم چلیپا با رویکرد آیکونولوژی

نویسنده : اسماعیل رضایی
انتشارات : فردابه
تاریخ اولین چاپ : 1396

تیراژ : 1000 جلددر 57 صفحه

در این کتاب میخوانیم ...

آیکونولوژی به عنوان یک روش و رویکرد در اثر هنری سال ها است که در مطالعات هنر مورد اسـتفاده قرار می گـیرد، علی رغم ادعای کارکرد آن در باب تفسیر آثار هنری هیچ گاه در توصیف، تشخیص و تفسیر نقاشی های انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار نگرفته، به سبب آفاق اندیشه و فرهنگ عاشورایی که از اندیشه ناب و اصالت امام حسین(ع) منشاء می گیرد، هنرمندان انقلابی پس از پیروزی انقلاب اسلامی قلم بر دست گرفته و موضوعات با تفکرهای مختلفی را تجربه کرده اند، که در زمره این هنرمندان نیز کاظم چلیپا حضور دارد و اثر "کویر" گویای تفسیری کامل از این معناست، هدف این مقاله امکان سنجی استفاده از روش آیکونولوژی در پی نقد و بررسی معنایی اثر "کویر" است، بدینگونه که استفاده از عناصر و سوژه های ناب در اثر "کویر" دلالت در عمق نمادهای سنتی و تاریخی ایران، فرهنگ اسلامی عاشورایی، حضرت امام خمینی(ره) و اندیشه های دکتر علی شریعتی دارد که همواره در اثر "کویر" گریزی بر المان های دیگر اثر زده، تنیده و نحوه چیدمان و استفاده از آیکون ها، تلاش برای گره با اندیشه و پیوندی با یکدیگر دارد.
مطالعه نماد ها و نشانه ها در اثر "کویر" سبب کشف لایه های عمیق تری از مفاهیم خلق شده توسط نقاش می شود، معانی که اگر چه به لحاظ زمانی و مکانی از یکدیگر دور به نظر می رسد، ولی در بنیان و نتیجه حاصله به فرهنگ بزرگ و به یک تمدن تعلق دارد. یافته های پژوهش به این قرار است، که معنای واقعی یا ابتدایی در اثر"کویر" ممکن است و این بدین معنا است، که با روش آیکونولوژی می توان اثر"کویر" را نقد و بررسی و به معنای واحدی رسید، هویتی که باز شناخته می شود، منطبق بر ماهیت اصلی اثر"کویر" هنرمند در زمان خود است.

کاظم چلیپا در سال 1336 در تهران چشم به جهان گشود. چلیپا، دکترای پژوهش هنر از دانشگاه شاهد تهران را دارد. نقاشی را نزد پدرش مرحوم حسن اسماعیل زاده، (نقاش قهوه خانه‌ای) آموخت، چليپا هنرمندي است كه هرگاه نامش مي آيد، نام نقاشي انقلابي را با خود مي آورد. نگاه به كارنامه چليپا مؤيد اين نكته است كه او همواره سعي در به تصوير كشيدن انديشه هاي انقلابی و سياسي خود داشته است. نام کاظم چلیپا در بین هنرمندانی چون حمید قدیریان، علی وزیریان ثانی، مصطفی ندرلو، ناصر پلنگی، حبیـب‌الله صادقی، حسـین خسـروجـردی، ایرج اسـکندری و حسـن یاقوتی که اغلب با نام «هنـرمندان انقلابی» شـناخته می‌شوند، می درخشد. يكي از زيباترين آثاري كه به وظيفه عظيم زنان در جنگ و انقلاب اشاره دارد، تابلويي است به قلم تواناي كاظم چليپا به نام "كوير" که در سال 1363 خلق شد.

آیکونولوژی ،آیکونوگرافی در نقد اثر هنری
آیکونولوژی به عنوان یک رویکرد و روش در نقد و تفسیر اثر هنری سال هاست که در مطالـعات هنر مورد اسـتفاده قرار می گیرد، اگرچه ریشه های اصلی این روش را می توان تا قرن شانزدهم و کتاب آیکونولوژیا که توسط سزار ریپا نگاشته شده است پیگیری نمود، ولی عملا پس از کتاب اروین پانوفسکی با عنوان: "مطالعاتی درآیکونولوژی: مضامین انسان گرایانه در هنر رنسانس" در سال 1932 میلادی است که به عنوان روشی کاربردی مطرح شده و مورد توجه قرار می گیرد.(عبدی، 1391: 27).
واژه آیکونوگرافی (Iconograohy) از ترکیب دو واژه (Ekon) به معنای تصویر و (Graphe) به معنای نوشتن حاصل شده است. آیکونولوژی یا دانش (logos) تصویرگری به عنوان یک رویکرد مرتبط با آیکونوگرافی به پژوهش برنامه بزرگتری(در صورت وجود) می پردازد، که اثر بدان متعلق است. تفاوت آیکونولوژی و آیکونوگرافی را ارنست گمبریج که از پژوهشگران موسسه واربوک بود در 1972 به خوبی مشخص کرده است. وی آیکونولوژی را با بازسازی کل یک برنامه یا زمینه می داند و بنابر این بیش از یک متن را شامل می شود و این متون در زمینه ای قرار دارند، که محیط فرهنگی و هنری را شامل می شوند(آدامز، 1387: 52-51).
پانوفسکی در مطلع مقاله خود، آیکونوگرافی را شاخه ای از تاریخ هنر بر می شمرد، که به مضمون و معنای اثر هنری به عنـوان نقطه فرم می پردازد، او در جهت ادراک و تفـسیر مفاهیم هر اثر هنری، قائل به سه لایه معنایی است. که به شرح ذیل تقسیم بندی می گردد:
1. توصیف(Pre-Iconography)
2.تشخیص (Iconography)
3. تفسیر (Iconology)

سمیوتیک در نقد اثر هنری
نشانه شناسی به عنوان روش پژوهش در شناخت دلالت ها در میانه قرن بیستم همراه با جنبش ساختگرایی بویژه در فرانسه اهمیت چشمگیری پیدا نمود، که بر پایه نشانه شناسی اولیه مطرح شده توسط سوسور قرار می گرفت و در بسیاری از شاخه های علوم و فلسفه مورد استفاده گردید. در زمینه نظریه ادبی، زیبایی شناسی و هنر نیز نشانه شناسی از سوی اندیشمندان اصلی جنبش ساختگرایی مطرح گردید که در میان آنها رولان بارت نقش اصلی را عهده دار بود.(احمدی، 1381: 11).
در ابتدا لازم است معنای سموتیک دقیق مشخص گردد تا تفاوت آن را با شاخه‌های دیگر همانند پراگماتیک و سمیولوژی مشخص کنیم، واژۀ سموتیک دارای ریشۀ یونانی است. این علم در قلمرو نشانه (Sign) و معنا (Meaning) به پژوهش می‌پردازد و در حقیقت از واژگان علم پزشکی که علائم بیماری‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهد، برگرفته شده است.از دوران باستان، فیلسوفان، منطق‌دانان و دستور زبان‌شناسان، به تحقیق دربارۀ نشانه‌ها مشغول بوده‌اند و از عصر رمانتیک تا به امروز، شاهد تلاش پی‌گیر زبان‌شناسان، مردم‌شناسان، روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و ادبیات‌پژوهان برای تدوین نظریه‌ای منسجم دربارۀ دلالت در ارتباط و شناخت، بوده‌ایم.( آنه ماری،1380: 11).
سمیولوژی و سموتیک فراتر از سمانتیک رفته و نه تنها زبان انسانی بلکه تمام نظامهای نشانه‌ای را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. در ابتدا که سمیولوژی پا گرفت، اولین تعریفی که سوسور از آن ارائه داد، بدین صورت بود: "علمی که حیات نشانه ها را در بطن زندگی اجتماعی بررسی میکند". سوسور واژه "حیات" را به کار می برد که پویایی نظام نشانه‌ها را نشان می‌دهد و حضور آن را در ارتباطات اجتماعی به وضوح بیان می‌کند. در کنار سمیولوژی، واژه دیگری نیز بوجود آمد "سموتیک" که تعریف متفاوت از آنها داشت: یکی از دیدگاه منطق یعنی نظریه عمومی نشانه‌ها و چگونگی شکل‌گیری آنها در فکر و اندیشه و دیگری نظریه نشانه‌ها و معناها و چگونگی گردش آنها در جامعه است. این دو مفهوم متفاوت از سموتیک، ریشه دو سنت بزرگ است یکی سنت آمریکایی و دیگری سنت اروپایی است.
سنت آمریکایی بر اساس نظریات فیلسوف و منطق دان بزرگ شارل سندرس پیرس که به شیوه تولید نشانه اهمیت می‌داد و شیوه‌های استدلالی که در ذهن بوجود می‌آید (استدلال از کل به جزء- از جزء به کل- از جزء به جزء) و ارتباط آن با واقعیت بیرون به‌واسطه یک مفسر و از این طریق سه نشانه بوجود می‌آید: آیکونیک (نشانه های تصویری)، نشانه‌های طبعی،عقلی و نشانه‌های قراردادی (سمبلیک). این امر در واقع ریشه سموتیک منطقی و شناختی است، که اصلا ریشه در زبانشناسی ندارد. دومین سموتیک که ریشه در زبانشناسی و نظریات زبان دارد و وابسته به نظریات سوسور است ساختارها و مفهوم زبان بعنوان نهاد اجتماعی، که مدلهای تجزیه و تحلیل این سموتیک ریشه در زبانشناسی دارد و بعنوان نشانه‌معناشناسی مکتب پاریس شناخته شده است.
موضوع مورد بحث ما همین سمـیوتیک است. نظریه "نشـانه و معـنا". در واقع این خاص بودن نشانه، معناشناسی را در ارتباط با سمـیولوژی مشخص می‌کند. در سمـیولوژی فقط بحث از نظام نشانه‌هاست که هدف اطلاع رسانی و ارجاعی دارد (مانند قوانین راهنمایی و رانندگی). و موضوع سمـیوتیک نشانه نیست، بلکه ارتباطات ساختاری است که باید دوباره آنها را بازسازی کرد، این ارتباطات ساخـتاری معنا تولید می‌کند. به نظـر گریمـاس زبان دیگر نظـام نشـانه‌ها نیست بلکه مونتاژ و سوار هم کردن ساختـارهای معنـایی است. او همراه رولان بارت و دیگران نشریه «زبان‌ها» را بنیان گذاشت.

1-1 توصیف(Pre-Iconography) در اثر "کویر"
"کویر" یک مرثیه است از هبوط در کویر و یک رجعت به ذات خداوندی، "کویر" به نوعی یک اثر دیالکتیک است، در ابعاد160*130 اما به توان ابدیت، که حاصل روایتی از فلسفه و ایدئولوژی نهضت مقاومت با گره ای در اندیشه های ناب عاشورایی، "کویر" در ظاهر بسیار مهجور به نظر می رسد، اما در نهان و لایه های زیرین آن روح بزرگی در جریان دارد، که محصولی فرهنگ ایمان، ایثار، شجاعت، صبر، و نمادی است، از حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س)، "کویر" وام دار ایدئولوژی شریعتی و استعاره ای بر پایه استقامت ایرانی، اجزا و المان های بکار رفته در "کویر" حاصل مطالعه هنرمند در دوران های رنجور و توانفرسا است، اما مقاوم قرن ها اتفاق هایی که در ایران حادث شده است، گویی در "کویر" می توان از زمین به آسمان با آرامش خیال رجعت کرد و به غایت جاودانگی رسید، "کویر" معنایی از داستان عروج انسان هایی است که به سبب هبوط به کویر آمده اند و رازی بزرگ در کویر نهان است که می تواند بازگشت انسان "إِنَّا للّه وإِنّا إِلَیهِ رَاجِعُونَ "به ذات اقدس الهی دانست. "کویر" نشانه ای از یک زن رنجور است که همه لاله ها(شهیدان) را فرزندان خود می داند و با ایمان ستودنی لاله های به خون خفته خود به آغوش کشیده است، در حقیقت"کویر" بیان گر واقعه جانفرسای عاشوراست، که به نوعی با حضرت زینب(س) همزاد پنداری می کند و بر سر ایمان خویش نمی لرزد و با آرامشی پیوسته این عروج را همراهی می کند.

به اشتراک بگذارید

Telegram
facebook
Twitter
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت برای اسماعیل رضایی محفوظ است
All Right Reserved © Copyright 2017